Het hantavirus is een groep virussen die wereldwijd voorkomt en bij mensen tot ernstige ziekte kan leiden. Hoewel infecties in Nederland zeldzaam zijn, krijgt het virus af en toe veel aandacht in het nieuws, bijvoorbeeld na bekende ziektegevallen in de Verenigde Staten. In dit artikel lees je in begrijpelijke taal wat het hantavirus is, hoe je het kunt oplopen, welke klachten erbij horen en wat je kunt doen om besmetting te voorkomen.
Wat is het hantavirus?
Het hantavirus is geen één enkel virus, maar een familie van virussen (Orthohantavirus) die hun natuurlijke gastheer hebben in knaagdieren. Verschillende soorten muizen en ratten dragen verschillende hantavirussen bij zich, vaak zonder zelf ziek te worden. In Europa komt vooral het Puumala-virus voor, dat gedragen wordt door de rosse woelmuis. In Noord- en Zuid-Amerika worden andere varianten gevonden, zoals het Sin Nombre-virus.
Hoe word je besmet?
Besmetting verloopt niet van mens op mens, maar via contact met knaagdieren of hun uitwerpselen. De belangrijkste manieren waarop het virus wordt overgedragen zijn:
- Het inademen van stofdeeltjes uit gedroogde urine, ontlasting of speeksel van besmette knaagdieren.
- Direct contact met levende of dode knaagdieren, bijvoorbeeld bij het opruimen van een schuur, kelder, garage of vakantiehuis.
- Een beet van een besmet dier (zeldzaam).
- Het eten of drinken van voedsel of water dat verontreinigd is met uitwerpselen.
Mensen die werken of recreëren in plekken waar veel muizen kunnen zitten, lopen het grootste risico. Denk aan boeren, bosbeheerders, militairen tijdens veldoefeningen, en mensen die langere tijd ongebruikte ruimtes schoonmaken.
Welke klachten geeft een hantavirusinfectie?
Niet iedereen die besmet raakt wordt ziek. Wie wel klachten krijgt, merkt deze meestal pas één tot vijf weken na de besmetting. Het beeld verschilt per virussoort, maar globaal zijn er twee ziektebeelden.
Hemorragische koorts met nierproblemen (HFRS)
Dit is het beeld dat in Europa en Azië het meest voorkomt, onder andere door het Puumala-virus (in Scandinavië bekend als "nephropathia epidemica"). Typische klachten zijn:
- Plotselinge hoge koorts en rillingen.
- Hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid.
- Buik- of rugpijn.
- Misselijkheid en braken.
- Verminderde nierfunctie, zichtbaar in bloedonderzoek en soms in tijdelijk minder plassen.
De meeste patiënten herstellen volledig, maar een klein deel heeft tijdelijk nierdialyse nodig.
Hantavirus pulmonaal syndroom (HPS)
Dit ernstigere beeld komt vooral voor in Noord- en Zuid-Amerika. Het begint met griepachtige klachten, zoals koorts, spierpijn en vermoeidheid, en gaat na een paar dagen over in benauwdheid en vocht in de longen. HPS verloopt in een aanzienlijk deel van de gevallen dodelijk en vraagt om snelle ziekenhuiszorg.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Omdat de eerste klachten lijken op een gewone griep, wordt het hantavirus niet meteen vermoed. Een arts denkt er vooral aan bij een combinatie van koorts, ongewone nier- of longklachten en een risicoblootstelling, bijvoorbeeld recent schoonmaakwerk in een schuur of een verblijf in een gebied waar het virus voorkomt. De diagnose wordt bevestigd via bloedonderzoek, waarbij antistoffen of stukjes virusmateriaal worden aangetoond.
Behandeling
Er bestaat op dit moment geen specifiek antiviraal middel of vaccin tegen het hantavirus dat in Nederland wordt gebruikt. De behandeling is daarom ondersteunend en richt zich op de symptomen, zoals:
- Voldoende vocht via een infuus.
- Bewaken en zo nodig ondersteunen van de nierfunctie, eventueel met tijdelijke dialyse.
- Bij HPS: zuurstoftoediening of beademing op de intensive care.
Hoe sneller iemand bij ernstige klachten in het ziekenhuis terechtkomt, hoe groter de kans op een goede afloop.
Hoe groot is het risico in Nederland?
In Nederland wordt het hantavirus, vooral het Puumala-virus, jaarlijks bij een beperkt aantal mensen vastgesteld. Het gaat om enkele tientallen meldingen per jaar, vaak in regio's met veel bos en knaagdieren, zoals delen van Twente, de Achterhoek en Limburg. Het risico voor de gemiddelde inwoner is dus klein, maar niet nul.
Hoe voorkom je besmetting?
De beste bescherming tegen het hantavirus is voorkomen dat je in contact komt met knaagdieren en hun uitwerpselen. Praktische tips:
- Houd huis, schuur en garage zo muisvrij mogelijk. Dicht kieren en gaten en bewaar voedsel in afgesloten verpakkingen.
- Maak ruimtes die lang dicht hebben gezeten eerst goed gelucht voordat je gaat schoonmaken.
- Gebruik bij het opruimen van muizenpoep, dode dieren of nesten handschoenen en eventueel een mondkapje.
- Vermijd droog vegen of stofzuigen op besmette plekken; maak eerst nat schoon met water en een schoonmaakmiddel om opdwarrelen van stof te voorkomen.
- Was na het werk altijd grondig je handen.
- Op vakantie in risicogebieden: vermijd het slapen in slecht onderhouden hutten of schuren met duidelijke knaagdiersporen.
Wanneer naar de huisarts?
Neem contact op met de huisarts wanneer je binnen een paar weken na werk of verblijf in een muizenrijke omgeving last krijgt van aanhoudende hoge koorts, hevige hoofd- of rugpijn, plotselinge nierklachten of benauwdheid. Vermeld er bij dat je mogelijk met knaagdieren of hun uitwerpselen in contact bent geweest, zodat de arts hier rekening mee kan houden bij het stellen van de diagnose.
Tot slot
Het hantavirus is een zeldzame maar potentieel ernstige infectie die je voornamelijk oploopt via contact met knaagdieren. Het goede nieuws is dat het risico met een paar eenvoudige voorzorgsmaatregelen sterk kan worden verkleind. Wie schoonmaakwerk doet in oude schuren, vakantiehuisjes of plekken waar muizen kunnen huizen, doet er verstandig aan om handschoenen te gebruiken, eerst nat te reinigen en de ruimte goed te luchten. Twijfel je over je klachten na zo'n blootstelling, ga dan op tijd langs bij de huisarts.
